محسن محبی

1

«رئيس رسانه ملي اعلام كرد: رسانه ملي هنوز به مرحله تهييج برنامه‌هاي انتخاباتي نرسيده و اگر كساني علاقه‌مندند و يا تصور مي‌كنند كه بايد از هم اكنون وارد مرحله تهييج مردم شد بايد بدانند كه اين نگاه، حرفه‌اي و رسانه‌اي نيست و نتيجه آن حتما منفي خواهد بود.»

این خبری بود که شانزدهم اردیبهشت ماه از اغلب خبرگزاری های کشور مخابره شد. ضرغامی در جمع مديران ارشد و مياني صدا و سيما كه از سراسر كشور براي شركت در دوازدهمين همايش افق رسانه به تهران آمده بودند این تحلیل «حرفه ای» را به کار برد و رسانه ها نیز از این نگاه «رسانه ای» استقبال خبری کردند.

در تمام طول تبلیغات انتخاباتی این رسانه ی تکتاز و ناچارا ملی هنگامی که مشغول تعریف و تمجید از خود در مقابل دیدگان میلیون ها ایرانی بود در نهایت اعلام می کرد: «برگزاری مناظره های زنده [به شیوه ای که در آمریکا مرسوم است] ابتکار این رسانه جهت پرشور کردن انتخابات می باشد.». اگر از این موضوع بگذریم که ابتکارات رسانه ای آیا قابل ثبت هستند یا نه باید قبول کرد که رسانه های غربی به هر منظوری قدرت حرفه ای و علمی بیشتری برای تهییج دارند اما چرا مناظرات وبرنامه های انتخاباتی در آنجا حتی در رسانه های ملی ایشان از دو هفته مانده به انتخابات آغاز نمی شود؟

دکتر حسام الدین آشنا كه از فارغ  التحصيلان دانشگاه امام صادق با گرايش فرهنگ و ارتباطات در دوره دكتراست و در حال حاضر در دانشگاه امام صادق، دانشگاه عالي دفاع ملي، دانشگاه فارابي و دانشكده هاي خبر، صداو سيما و موسسه امام خميني تدريس مي كند و از سوي سعيد جليلي، دبير شوراي عالي امنيت ملي، آبان ماه هشتاد و شش سخنگوي اين شورا معرفي شد و اخیرا نیز در رادیو گفتگو حضور یافته و تحلیل های خود را نسبت به نقش رسانه های خارجی در انتخابات مطرح نموده است؛ احتمالا جزئی از بدنه ی «حرفه ای» رسانه ای این کشور می باشد که مطالب وبلاگ خود را در تاریخ های مهمی به روز می کند. او در پست روز قبل از انتخابات با عنوان «عبرت های رقابت در انتخاب دهم» پنج نکته را یادآور می شود که اگر از نکته ی دوم  که در آن بازنده ی اصلی این انتخابات را صدا و سیما معرفی می کند تا نکته پنجم بگذریم به این اظهار نظر احتمالا غیرحرفه ای برمی خوریم که به «نتایج منفی» پیشنهاد ضمنی خود فکرنکرده است: «از منظر ارتباطات اقناعی و تکنیک های پروپاگاندا فصل جدیدی از پرخاشگری عریان و نیمه عریان در گفتارهای تک نفره و دو نفره در رقابتهای سیاسی ایران باز شد. این گونه سخن گفتن یادگار بحثهای گروهی خیابانی و به خصوص درون انجمنهای دانشجویی در سالهای 58 تا 60  است که هم اکنون در ابعاد ارتباطات جمعی باز تولید شده است. هدف از آن بحث ها اسکات فوری خصم و اقناع کوتاه مدت جمع بود. اگر فاصله میان مناظره ها و رای دهی کم باشد این روش در رای آوردن کارآمد می نمایاند.».

2

در بیست و پنجم خردادماه هشتاد و هشت(پس از راه پیمایی موسوم به راه پیمایی سکوت در تهران) علی رضا پویا رئیس مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی در برنامه ای در سیما حاضر شد و با ارائه ی آماری سعی در اقناع افکار عمومی در جهت صحت انتخابات نمود. وی که تنها رئیس یک منبع نظرسنجی بود که فرصت ابراز عقیده از تنها رسانه ی غیرقابل توقیف ملت را داشت با نشان دادن «نمودار»هایی ابراز کرد که از شش ماه قبل از انتخابات رئیس دولت نهم بیش از پنجاه درصد آرا را در مناطق مختلف از آن خود کرده است.

پویا در بخش دیگری از سخنانش به این نکته صریحا اعتراف می کند که در تهران از زمان آغاز «تبليغات رسمي» به تدريج رقیب جدی از رئیس دولت قبلی پيشی گرفته است ومدعی می شود در سطح ملي رئیس جمهور وقت «همچنان» با يك فاصله حدود «25درصدي» پيش بود. البته اینکه چطور با وجود برهم خوردن ترکیب آرای تهران با وجود شروع تبلیغات «همچنان» نتایج نظرسنجی های این مرکز فرقی نکرده است جای تامل را برای ستادهای تبلیغاتی باز می کند چون بر حسب ادعای پویا، «تبلیغات رسمی» در سایر نقاط کشور به درد کسی نمی خورد و از شش ماه قبل آرای این مناطق ثابت است.

با همین فرضیات پویا ادامه می دهد که نظرسنجي هاي ارائه شده، ميزان راي دو رقيب اصلي در مناطق غيرشهري و روستاها درتمام نظرسنجي هاي مركز تحقيقات صدا و سيما نشان از برد پنج برابری رئیس دولت نهم داشته است. وی در ادامه نیز از آرای پنجاه و چهار درصدی رئیس دولت وقت در قبل از انتخابات درمیان شهرستانی ها خبر می دهد. توجه داشته باشید که آرای تهران گویا به سمت نامزدی دیگر رفته است. حال اگر این سیر آمار واقعی باشد ارتبط غیرقابل انکار و اغماضی بین دسترسی رای دهندگان در مناطق مختلف به منابع اطلاعات (حتی)رسمی دیگر(نشریات، اینترنت و...) دیده می شود که گویا آنها را به سمت رقیب رئیس دولت سوق می دهد. گویا وقتی که در کشور همسایه پانزده شبکه مستقل تلویزیونی و رادیویی جهت تبلیغات ریاست جمهوری هست صدا و سیمای جمهوری اسلامی تمایلی به دیدن رقیب ندارد و حضورش در فضایی منحصر به خودش باعث جذب مخاطبان به راهی خاص می شود اما با وجود رسانه های رسمی یا ستادهای تبلبغاتی می تواند آمار متفاوت شود. ضمن اینکه رسانه های غیررسمی نیز در خلاء بازدهی مثبت این رسانه ها رشد یافته اند و دسترسی به آنها در مراکزی که به بخش دیگری از نظام حاکم روی خوش نشان می دهند آسان تر است.

نسبت دادن این امر به دروغ گویی و هجمه رسانه ای غیرواقعی در رسانه های دیگر که به ضرر رقیب برنده پیش گویی شده ی مرکز تحقیقات صدا و سیما باشد این توهم را رقم می زند که آیا ممکن است فریبی به این بزرگی اقشاری با بالاترین سطح دسترسی به اطلاعات کشور را مورد مضحکه قرار دهد طوری که در انتخاب نهایی و پیگیری آن مجد باشند؟ یا عدم اعتماد ایشان به تک رسانه ی فراگیر به علت عدم تطابق خروجی این سازمان با ملموسات ایشان واکنشی منفی به حرکتش به سمتی خاص را رقم زده است؟

ضمن اینکه تحلیل نافرجام دخالت بیگانگان در فضای رسانه ای داخل کشور(آن گونه که این چنین مؤثر باشد) علاوه بر اینکه محورهای امنیتی کشور را زیرسؤال می برد در دیگر روی بر ناکارآمدی دوباره ی تک رسانه ی غالب برای جذب مخاطب تاکیدی غیرقبل دفاع می شود.

به نظر می آید سخن رئیس رسانه ی ملت در سیزدهمین نشست سراسری مدیران ارشد صدا و سیما (در فاصله ی حدود دو ماه با نشست دوازدهم؛ که اولی قبل و دومی بعد از انتخابات بوده) مبنی بر «افتخارآفرین بودن» فعالیت های انتخاباتی این سازمان و اتکای آن بر روندی «علمی»، «منطقی» و «حرفه ای» با دقت در گفته ها، استدلالات و آمار خودش گزافه ای بیش نیست.